ΕΠΟΧΕΣ: ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ''ΧΕΙΜΩΝΑΣ''

ΕΠΟΧΕΣ: ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ''ΧΕΙΜΩΝΑΣ''

-

ΠΩΣ Η ΚΑΘΕ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ ΣΥΜΠΑΡΑΣΥΡΕΙ ΣΤΟ ΜΕΛΩΔΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Βρισκόμαστε καταμεσής του χειμώνα, κι αν δεν είχαμε την ευκαιρία να φορέσουμε τα πουλόβερ μας λόγω της υψηλότερης θερμοκρασίας από το φυσιολογικό, ο καιρός επανήλθε ψυχρός, φορώντας πλέον το προσωπείο που αρμόζει στην έννοια <<χειμώνας>>.

Η λέξη χειμώνας, βγαίνει από την αρχαία λέξη χεῖμα, που σήμαινε καιρός με παγωνιά, με κρύο. Κι αυτό ακριβώς αισθανόμαστε κάθε φορά που σκεφτόμαστε αυτή την εποχή, ακόμα και στην απλή ανάγνωση της λέξης.

Όπως όλες οι εποχές, έτσι κι ο χειμώνας φέρνει τις δικές του αλλαγές στο περιβάλλον, αλλά και στον πολιτισμό, την συμπεριφορά και την ψυχολογία μας. Ας τις δούμε με την σειρά.

Τι συμβαίνει στην φύση κατά την διάρκεια του χειμώνα

• Πρώτη και καλύτερη, είναι η πτώση της θερμοκρασίας, η οποία είναι και η πιο χαρακτηριστική αλλαγή κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής. Κρύο, χιόνι και πάγος, κυριαρχούν στην ατμόσφαιρα, στο έδαφος και στην επιφάνεια του νερού, καθώς ποτάμια και λίμνες μπορεί να παγώσουν.
• Μια άλλη αλλαγή είναι η διάρκεια της ημέρας, η οποία γίνεται μικρότερη. Οι μέρες είναι πιο σύντομες και οι νύχτες πιο μεγάλες.
• Χλωρίδα και πανίδα επηρεάζονται με την σειρά τους, βάζοντας πολλά φυτά σε κατάσταση λήθαργου, σταματώντας την ανάπτυξή τους μέχρι να επιστρέψουν θερμότερες συνθήκες. Πολλά ζώα επίσης πέφτουν σε χειμερία νάρκη για να εξοικονομήσουν ενέργεια. Άλλα, μεταναστεύουν σε θερμότερες περιοχές και άλλα προσαρμόζονται, αποθηκεύοντας τροφή ή αναζητώντας καταφύγιο από το κρύο.
• Ο κύκλος του νερού επίσης δεν μένει ανεπηρέαστος. Οι χαμηλές θερμοκρασίες οδηγούν σε μείωση της εξάτμισης, με αποτέλεσμα να συσσωρεύονται το χιόνι και ο πάγος, όπου με την σειρά θα λιώσουν την άνοιξη για να τροφοδοτήσουν και πάλι ποτάμια και λίμνες.

Όπως βλέπουμε, η φύση αυτήν την εποχή, βάζει φρένο. Είναι η περίοδος που μπαίνουν σε λειτουργία αναστολής οι ταχύτατοι ρυθμοί της ζωής. Αυτή την περίοδο, όλα θέλουν να σταματήσουν, να ξεκουραστούν και να άλλαξουν κατεύθυνση, από έξω προς τα μέσα, δίνοντας την ευκαιρία για εσωτερική ανατροφοδότηση.

Έθιμα και δοξασίες του χειμώνα

Ο πολιτισμός, η λογοτεχνία και οι τέχνες δεν έχουν μείνει ανεπηρέαστες από την επιβλητική παρουσία του χειμώνα. Γεμάτη συμβολισμούς και νοήματα, αυτή η εποχή έχει διαμορφώσει έθιμα, δοξασίες, μύθους και έχει προσφέρει ιδιαίτερη έμπνευση στους καλλιτεχνικούς κύκλους. Μιας και έχουν βαθιές ρίζες στις παραδόσεις πολλών λαών, αξίζει να αναφερθούν μερικά από αυτά.

 1. Καιρικές δοξασίες 

-Πολλές λαϊκές παραδόσεις θεωρούσαν ότι η κατεύθυνση του χειμερινού ανέμου επηρεάζει την σφοδρότητα του κρύου.

-Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, πίστευαν ότι ο καιρός την ημέρα των Θεοφανίων προβλέπει τον καιρό της υπόλοιπης χρονιάς.

2. Καλικάντζαροι

Κατά τις δωδεκαήμερες γιορτές από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Θεοφάνια, πιστεύεται ότι έρχονται στην γη οι καλικάτζαροι, οι οποίοι είναι μικρά και άτακτα πνεύματα. Ο μύθος λέει ότι μένουν στον Κάτω Κόσμο τον υπόλοιπο χρόνο, προσπαθώντας να κόψουν ένα δέντρο που κρατά τη γη. Όταν βγαίνουν στη γη προκαλούν αναστάτωση και φάρσες, αλλά την ημέρα των Φώτων επιστρέφουν και πάλι στον Κάτω Κόσμο. Τα κακόβουλα αυτά πλάσματα δεν συναντώνται μόνο στην ελληνική λαογραφία, αλλά και σε ευρωπαϊκές και σκανδιναβικές χώρες. Χαρακτηριστικός είναι ο μύθος της Ισλανδίας με τους 13 καλικάντζαρους, τους Yule Lads.

3. Η σημασία του πρώτου χιονιού

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, το πρώτο χιόνι θεωρούνταν σημάδι ευλογίας για την καλή σοδειά της επόμενης χρονιάς.

4. Το έθιμο του νέου έτους

Στη Δυτική Ελλάδα, πίστευαν ότι η πρώτη ημέρα του χρόνου πρέπει να ξεκινήσει με χαρούμενη διάθεση και ευχάριστες πράξεις, γιατί '' ό,τι κάνεις την πρώτη μέρα θα σε ακολουθεί όλο τον χρόνο''.

5. Ο μύθος της Περσεφόνης

Η Περσεφόνη, κόρη της Δήμητρας, θεά της γεωργίας, απήχθη από τον Άδη και έμεινε στον Κάτω Κόσμο για έξι μήνες κάθε χρόνο. Όσο η Περσεφόνη έλειπε, η Δήμητρα θρηνούσε και σταματούσε να ευλογεί τη γη, προκαλώντας τον χειμώνα. Με την επιστροφή της Περσεφόνης, η φύση άνθιζε ξανά, φέρνοντας την άνοιξη και το καλοκαίρι.

6. Η Μάρα και ο χειμώνας (Σλαβική Μυθολογία)

Στη σλαβική παράδοση, η Μάρα ( ή Μαράνα ) είναι η θεά του χειμώνα και του θανάτου. Συμβολίζει το τέλος της ζωής και την αναγέννηση μέσω της φύσης. Την άνοιξη, η Μάρα χάνει τη δύναμή της, καθώς η ζωή επιστρέφει στη γη.

7. Η Φραιά και οι δώδεκα μήνες (Ρωσικός Μύθος)

Μια φτωχή κοπέλα, η Φραιά, στάλθηκε από τη μητριά της στο δάσος μέσα στον χειμώνα για να μαζέψει λουλούδια. Συναντά τους δώδεκα μήνες, οι οποίοι την βοηθούν εναλλάσσοντας τις εποχές για λίγο, ώστε να βρει λουλούδια.

8. Ο μύθος του Jack Frost (Αγγλοσαξονική Παράδοση)

Ο Jack Frost είναι το πνεύμα του χειμώνα που φέρνει το κρύο και σχηματίζει τον παγετό. Στους μύθους παρουσιάζεται ως παιχνιδιάρικος, δημιουργώντας σχέδια στους παγωμένους καθρέφτες και τις λίμνες. Στις αγγλοσαξονικές και κελτικές λαϊκές ιστορίες, η φιγούρα του σχετίζεται με παλαιότερα πνεύματα της φύσης, όπως τα ξωτικά ή οι νεράιδες που ενσάρκωναν φυσικά φαινόμενα. Με την πάροδο του χρόνου, έγινε πιο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας. Στη βικτωριανή εποχή, συχνά εμφανιζόταν σε ποιήματα και ιστορίες ως μια φιγούρα που φέρνει την ομορφιά του χειμώνα, αλλά και την ψυχρότητα του κρύου.

9. Η Σκάδι, θεά του χειμώνα (Νορβηγική Μυθολογία)

Η Σκάδι είναι η θεά του χειμώνα, του χιονιού και του κυνηγιού. Οι μύθοι λένε ότι ήταν πανίσχυρη και ζούσε στα παγωμένα βουνά, όπου έφερνε τον χειμώνα στον κόσμο.

10. Λογοτεχνία και Τέχνη

Συχνά, ο χειμώνας αντιπροσωπεύει τα γηρατειά, τη σοφία ή το τέλος μιας διαδρομής. Παράλληλα, μπορεί να αποτελεί σκηνικό για θέματα όπως η ελπίδα, η επιβίωση, η αιχμαλώτιση της απόλυτης συγκράτησης της ορμητικότητας της ζωής ή την προσμονή για μια νέα αρχή.

Πώς επηρεάζεται η ψυχολογία μας από τις αλλαγές που φέρνει ο χειμώνας

Ο χειμώνας είναι μια ιδιαίτερη εποχή. Και είναι ιδιαίτερη, διότι παρόλο που θεωρείται σκληρή και δύσκολη, έχει την δική της μοναδική όμορφη πλευρά. Όλοι οι μύθοι υποδηλώνουν ξεκάθαρα ότι ο άνθρωπος προσπαθεί να βρει το καλό και το ωφέλιμο μέσα από την δυσκολία.

Επιπλέον, είναι μια περίοδος ηρεμίας, περισυλλογής, αλλά και ξεκούρασης. Όσο η φύση ΄΄κοιμάται'', τόσο κι εμείς έχουμε την ανάγκη για παύση και εσωτερική αναζήτηση. Μας βάζει σε πιο αργούς ρυθμούς, μας δίνει την ευκαιρία να επιβραδύνουμε και να χαρούμε μικρές στιγμές, όπως να καθίσουμε δίπλα στο τζάκι, να απολαύσουμε ένα βιβλίο ή ένα ζεστό ρόφημα. Νωχελικά και χουχουλιάρικα, μπορούμε να ρουφήξουμε κάθε στιγμή που μας προσφέρει απόλαυση.

Είναι όμως και μια περίοδος που αναζητάμε την ζεστασιά και την θαλπωρή της συντροφικότητας. Ίσως και γι' αυτό οι γιορτές του χειμώνα, όπως τα Χριστούγεννα, είναι γιορτές που ενώνουν τους ανθρώπους, ενισχύουν δεσμούς και η ζεστασιά της οικογένειας αναδεικνύεται περισσότερο.

Είναι και μαγική εποχή όμως, με τον παγωμένο αέρα να είναι πιο φρέσκος, με τα χιονισμένα τοπία να δημιουργούν μια ατμόσφαιρα γαλήνης και καθαρότητας και με τις παγωμένες λίμνες να προκαλούν τον απόλυτο θαυμασμό, με αυτή την παράξενη και άγρια φυσική τους ομορφιά.

Η διττή διάσταση του χειμώνα

Ο χειμώνας, είναι η εποχή που συνοδεύει το τέλος του χρόνου. Όμως αυτό το τέλος έχει μετά και μια μετάβαση. Είναι το κλείσιμο ενός κύκλου, αλλά και η προετοιμασία για το νέο ξεκίνημα που θα έρθει με την άνοιξη. Η φύση ξεγυμνώνεται και κοιμάται, για να επανέλθει πιο δυνατά την άνοιξη. Είναι η εποχή των αντιθέσεων λοιπόν: ψυχρότητα και ζεστασιά, απομόνωση και συντροφικότητα, θάνατος και αναγέννηση.

Μας καλεί να σταματήσουμε τους γρήγορους ρυθμούς και να εκτιμήσουμε τις απλές και ουσιαστικές στιγμές της ζωής, τις μικρές χαρές και να συνδεθούμε με τους αγαπημένους μας, μόνο και μόνο για να προετοιμαστούμε όσο καλύτερα μπορούμε, για την ανάταση που μας περιμένει μετά από λίγο.

Κρύο, χιόνι, αέρας, μυρωδιά από τζάκι, η ζεστή αγκαλιά από το μάλλινο πουλόβερ σου, μια αχνιστή κούπα να σε περιμένει να σου ζεστάνει την ψυχή και η θαλπωρή της αγάπης. 

Χειμώνας είναι όλα αυτά μαζί και πολλά ακόμα και σου εύχομαι φέτος να τα ζήσεις όλα!

Ε.Μ.

Γράψε μου στα σχόλια, ποιο άλλο θέμα θα ήθελες να διαβάσεις σε επόμενο άρθρο.