ΑΣ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΤΡΟΠΗ

 ΑΣ  ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ 

ΝΤΡΟΠΗ 

ΚΑΙ ΤΙ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΑΥΤΗ

🗣 😨🤭

Οι λέξεις, έχουν από μόνες τους βάρος σχετικά με το νόημα που κουβαλάνε. Αρκετές φορές, αυτό το βάρος καταλήγει να έχει την αίσθηση ότι είναι ασήκωτο. Όμως, μόνο επειδή στην πραγματικότητα έχουμε μεταφράσει ή μας έχει εντυπωθεί η έννοια τους κάπως λανθασμένα. Παρόλα αυτά, είναι σύνηθες σε μία κοινωνία να καταλήγει να χρησιμοποιείται μια λέξη για κάτι διαφορετικό από αυτό που πρέσβευε κάποτε. 

Η λέξη ντροπή, έχει αρκετό βάρος. Και μόνο που την διαβάζουμε, μας προκαλεί το γνωστό συναίσθημα. Ντρεπόμαστε. Τι συμβαίνει όμως κάτω από την ντροπή; Τι κρύβεται πίσω από την κουρτίνα Νο:1; Αν κάνετε μία μικρή παύση όταν νιώθετε ντροπή για κάτι, θα διαπιστώσετε, ότι υπάρχει εκτός της ντροπής και κάποιο άλλο συναίσθημα. Αυτό το συναίσθημα ξέρει να κρύβεται καλά, γι' αυτό και δεν το αντιλαμβανόμαστε απευθείας. Δεν είναι άλλο, από την ενοχή!  Εκείνη ανακατεύει τις καταστάσεις και κατευθύνει συναισθήματα και σκέψεις και ενώ ο συνήθης ύποπτος είναι η ντροπή, στην πραγματικότητα κατευθύνεται σαν μαριονέτα από την ενοχή. 

Η ενοχή λοιπόν κρύβεται σε κάποια καταχωνιασμένη μεριά του μυαλού μας και όταν έχει ανάγκη να εκφραστεί, βγαίνει από την τρύπα της και είναι έτοιμη και πάλι για το γνωστό κόλπο. Το σχέδιο της είναι ουσιαστικά πολύ απλό. Βγαίνει μεταμφιεσμένη σαν κλέφτης, με σκοπό να δημιουργήσει συναισθηματική αναταραχή. Αν και υπάρχει εγκεφαλικά άμυνα του κάθε ατόμου προς αυτές τις επιθέσεις, όσο κι αν οι εγκεφαλικές μας λειτουργίες ψάχνουν ποιος έφταιγε για την διατάραξη της ηρεμίας μας, εκείνη ρίχνει με μαεστρία πάντα το φταίξιμο αλλού. Κι ο κλήρος πέφτει κάθε φορά σε κάποιο κακόμοιρο συναίσθημα που δεν είχε ιδέα τι το περίμενε. 

Ας μιλήσουμε όμως συγκεκριμένα για την ντροπή. Όταν η διάνοιά μας την κατηγορεί ότι έφταιγε για αυτό που προκάλεσε, εκείνη δεν ξέρει πώς να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Λογικό είναι, αφού δεν έφταιγε, δεν ξέρει τι να απαντήσει, δεν ξέρει πώς συνέβει και η Μαρία ή ο Νίκος ή η Αλεξάνδρα ή ο Γιώργος, βγήκαν από το ψυχολογικό κέντρο βάρος τους και άρχισαν να φέρονται σπασμωδικά, υπερβολικά και τόσα άλλα. Η δίκη τελειώνει γρήγορα με την ντροπή να καταδικάζεται παμψηφεί. Επόμενο βήμα, είναι η αποκατάσταση της συναιθηματικής νηφαλιώτητας. Ο εγκέφαλος πρέπει να ισορροπήσει το άτομο που ταράχτηκε, αυτό εξάλλου είναι η προτεραιότητά του. Όλες οι λειτουργίες σπεύδουν να αποκαταστήσουν την ηρεμία, την ίδια ώρα που η ενοχή ανενόχλητη ξανακρύβεται, αφού ικανοποιήθηκε που εκφράστηκε ακόμα μια φορά και δεν την πήρε χαμπάρι κανείς. Σε μια κατάσταση πανικού, κανένας δεν κατάλαβε ότι εκείνη ήταν υπαίτια για όλα. Έτσι, ξαναμπαίνει στην κρυψώνα της, μέχρι την επόμενη φορά που θα νιώσει την ανάγκη να ξεθυμάνει και πάλι. Ταϊσμένη καλά καλά, αποσύρεται ήσυχη στην τρύπα που φυτοζωεί.

Αφού το άτομο γυρίσει και πάλι στην αρχική του σταθερή ψυχολογική κατάσταση, εξακολουθεί να είναι μπερδεμένο, να μην έχει απαντήσεις για το τι του συνέβει και για ποιο λόγο είχε ένα ακόμα ξέσπασμα. Μην φανταστείτε όμως μόνο με φωνές. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να ξεσπάσει κανείς, ακόμα και αθόρυβα. Η υπερφαγία, το έκζεμα, ο πονοκέφαλος, η κατάθλιψη, η απογοήτευση, είναι όλα ξεσπάσματα και μάλιστα φιμωμένα. 

Τελικά η ενοχή είναι τόσο ευφυέστατη που μπορεί να μας κρατάει στο χέρι εφ' όρου ζωής; 

Όχι, βέβαια. Αυτός που έχει την πραγματική δύναμη, είναι ο εαυτός μας. Όμως κάποτε, του έμαθαν ότι δεν έχει δικαίωμα να εξασκήσει την δύναμή του, κι έτσι την χάρισε αλλού. Πού; Μα στην ενοχή φυσικά. Εκείνη μπορεί να μας παραπλανήσει αρκετά και για πάρα πολύ καιρό, διότι αυτά είναι τα ταλέντα της και αυτά ακριβώς χρησιμοποιεί. Είναι τόσο καλή σε αυτό που κάνει, που και η λογική αποτυγχάνει πολλές φορές να την νικήσει. (Σημείωση: τα συναισθήματα είναι πιο δυνατά από την λογική, γι' αυτό και χωρίς αυτήν, γίνονται καταστροφικά. Η λογική είναι το εργαλείο για να τα χειριζόμαστε χωρίς να μας ορίζουν, αλλά να τα ορίζουμε εμείς.)

Το ερώτημα που προκύπτει μετά από αυτά, είναι το εξής: για ποιο λόγο υπάρχει τότε η ενοχή; Διότι έχει κι εκείνη - όπως όλα στην ζωή - την χρησιμότητά της. Βοηθάει ώστε να μην παραπέσει κάποιος σε σφάλμα μη αναστρέψιμο. Αυτά τα σφάλματα είναι συγκριμένα και αφορούν συνήθως και κάποιον άλλον. Ο φόνος, η κακοποίηση, η καταστροφή... Η ενοχή υπηρετεί τον σκοπό τού να μας προστατεύει από μεγαθήρια λαθών. Το δικό μας λάθος έγινε όταν την τοποθετήσαμε σε μικρότερης κλίμακας καταστάσεις. Θέλω να μείνω μόνος μου τις γιορτές, να αφήσω την δουλειά που δεν μου αρέσει, να χωρίσω τον σύντροφο που δεν μου ταιριάζει, να μαζέψω χρήματα και να πάω στις Μπαχάμες, να παίξω αντί να διαβάσω, κ.ο.κ. Κάποτε όλοι μας εκφράσαμε αυτό που θέλαμε και μας είπαν όχι και για διασφαλίσουν το απαγορευτικό, έβαλαν την ενοχή στο θέλω μας. Οπότε το να θέλουμε, έγινε κάτι αρνητικό. Κι από εκεί κι έπειτα, το σκηνικό είναι γνωστό. Διότι αν συνεχίσεις να θες και επιμένεις να θες, ενώ σου έχουν ξεκαθαρίσει να μην θες, νιώθεις ένοχος που το παραβαίνεις. Και ο παραβάτης στο τέλος, νιώθει ντροπή που το έκανε και δεν κρατήθηκε, κι αφέθηκε σε αυτό που πόθησε. Αν λοιπόν η ενοχή είχε μέσα μας μόνο το ρόλο για τον οποιο πραγματικά υπάρχει, τότε δεν θα φυτοζωούσε. Κατά συνέπεια, δεν θα είχε λόγο να φέρεται αφύσικα.

Υπάρχουν άνθρωποι στον πλανήτη γη που έχουν ήδη παραπέσει σε λάθη μεγάλου μήκους και πλάτους. Αναρωτηθείτε, είχαν ενοχή; Όχι, διότι για κάποιο λόγο ο ηθικός τους πήχης βρέθηκε στα πατώματα. Αυτοί οι άνθρωποι είναι μιας συγκεκριμένης κατηγορίας και πιστεύω πώς είναι εγκληματικό να μπαίνουμε όλοι οι υπόλοιποι στο ίδιο τσουβάλι και να τυραννιόμαστε για πράγματα φυσιολογικά. Είναι φυσιολογικό και υγιές να θέλεις (οτιδήποτε), δεν θα τιμωρήσεις τον εαυτό σου γι' αυτό. Δεν είμαστε δολοφόνοι, δεν ρίξαμε ρουκέτες να εξαφανίσουμε μια χώρα, δεν, δεν, δεν...   

Οπότε ξανασκέψου!

Την επόμενη φορά που θα σας πει το παιδί σας ''θέλω να παίξω'', μην το γεμίσετε ενοχές. Παιδί είναι και είναι φυσιολογικό να θέλει να παίζει. Υπάρχει τρόπος να του εξηγήσετε ότι εκτός από το παιχνίδι, υπάρχουν ενδεχομένως και άλλα πράγματα που χρειάζεται να κάνει. Διότι το πρόβλημα, δεν είναι ότι έχει να κάνει κάτι, αλλά ο τρόπος που το βάζουν να το κάνει. Tip: η ατάκα ''μα καλά, δεν σκέφτεσαι την μανούλα;'' και άλλα τέτοια, παρέα με τον γνώριμο βλέμμα που τα συνοδεύει, στοχεύοντας τα αθώα μάτια ενός παιδιού, αρρωσταίνει την παιδική ψυχή του. Τι βάρος για ένα μικρό πλάσμα, η συναισθηματική ικανοποίηση του γονέα του...      

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ότι θες να βγεις έξω από μια σχέση που έχεις διαπιστώσει ότι είναι τοξική, να το κάνεις. Η ψυχική σου υγεία αξίζει περισσότερο από το τι θα πει η μάνα σου, ο φίλος σου, ο κόσμος, αν διώξεις τον τάδε από την ζωή σου. Η ψυχική σου υγεία είναι αυτή που σε κάνει να ζεις ισορροπημένα, όμορφα, αλλά και να ομορφαίνεις τον κόσμο και να γεμίζεις την κοινωνία μας με ''ωραίους'' ανθρώπους, κι όχι τι ήταν αποδεκτό για τους περισσότερους. 

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ντροπή επειδή ήθελες κάτι περισσότερο, κάτι παραπάνω, πριν νιώσεις ενοχή και βάλεις την ταμπέλα επάνω σου του ''πλεονέκτη'', αναλογίσου αν μεγάλωσες με γνώμονα την μετριότητα, κι αν άκουγες συχνά ότι δεν είσαι αρκετός.

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ντροπή για οτιδήποτε, δώσε λίγα δευτερόλεπτα στον εαυτό σου για να σκεφτεί. Είναι λογικό να κουβαλάς ντροπή για το τάδε θέμα; Αξίζει το τάδε θέμα την ντροπή σου; Δώσε και λίγα δευτερόλεπτά ακόμα και αναλογίσου. Νιώθεις ενοχές; Αν ναι, θυμήσου ότι όπως κι αν μεγάλωσες, ό,τι κι αν άκουγες, τώρα πλέον είσαι ενήλικας και οι αποφάσεις είναι μόνο δικές σου. Αν δεν σου φαίνεται τίποτα λογικό απ' ό,τι ήξερες, τότε ακύρωσέ το, επέλεξε κάτι που σου ταιριάζει και διώξε την ενοχή για πάντα. Έτσι απλά! Χωρίς να ζητήσεις την άδεια από κανέναν (εκτός αν βρεις τον Οδυσσσέα - just a joke). Στον κάθε ενήλικα, αφού του πέφτει η ευθύνη του εαυτού του, ας του πέσει και η ευθύνη του δικαιώματος και της επιλογής.

Κλείνοντας, θα ήθελα η ελληνική γλώσσα να αναλάβει να αποκαταστήσει την αλήθεια από την παραπληροφόρηση. Η λέξη ντροπή σημαίνει: (ντροπή=) εν + τρέπω, δηλ. στρέφω, γυρίζω προς. Αντί να στρέφουμε ευθύνες προς τον εαυτό μας για πράγματα που δεν μας ανήκουν, ας μάθουμε τον χειρισμό του ''στρέφω'' σε κάτι άλλο. Στην προσοχή του εαυτού μας. Ας στρέψουμε, λοιπόν, την προσοχή μας σε όλα αυτά που ονειρευτήκαμε και δεν κάναμε. Ας τα κοιτάξουμε κατάματα, κι ας ψάξουμε γιατί δεν τα κυνηγήσαμε. Εξάλλου, είναι ''ντροπή'' να μην ευτυχίσουμε!

                   

Ε.Μ.

Γράψε μου στα σχόλια ποιο άλλο θέμα θα ήθελες να διαβάσεις σε επόμενο άρθρο.